ΤΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΤΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

Γράφει ο Ηλίας Τσιαμήτρος
Συνήθως, σε μια γενικόλογη συζήτηση για θέματα υγείας, ο οικονομικός  παράγων δεν συζητείται επαρκώς. Έτσι κι αλλιώς, η υγεία θεωρείται  αγαθό ανεκτίμητης αξίας και  ο απλός άνθρωπος τείνει να την αντιδιαστείλει με κάθε τι που σχετίζεται με το «πεζό» χρήμα. Όμως, οι ειδικοί στα θέματα υγείας δεν θα πρέπει να πέφτουν σε αυτή την παγίδα. Κι αυτό,
επειδή παρά την θέληση των περισσοτέρων από εμάς, ακόμη και τα θέματα υγείας είναι απολύτως εξαρτώμενα από τους διαθέσιμους οικονομικούς πόρους και την σωστή αξιοποίησή τους, κυρίως όταν αναφερόμαστε στο Εθνικό Σύστημα Υγείας.
Η συζήτηση της Δευτέρας 8-4-2013 στο Δημοτικό Συμβούλιο του Δήμου  Βέροιας, δεν ξέφυγε από αυτή την παγίδα. Η οικονομική παράμετρος των ζητημάτων υγείας που συζητήθηκαν, σχεδόν αποσιωπήθηκε τόσο από τον κεντρικό εισηγητή όσο και από τους υπόλοιπους συνομιλητές.
Μια σύντομη αναδρομή στο  πρόσφατο προ κρίσης παρελθόν (2009), μας  δείχνει αμέσως πως στην χώρα μας, ξοδεύαμε κατά κεφαλήν παραπάνω κρατικά  κονδύλια για την υγεία από  τον μέσο όρο των κρατών του  ΟΟΣΑ. Όμως, βρισκόμασταν πάντα στις τελευταίες θέσεις όσoν αφορά την ικανοποίηση των ασθενών – χρηστών από τις υπηρεσίες που τους παρείχε το ΕΣΥ. Αυτή η ανισορροπία μεταξύ δαπανών και αποτελεσμάτων, ήταν η απόλυτη ένδειξη πως τα χρήματα που ξοδεύαμε ως κράτος για την υγεία των πολιτών δεν τα αξιοποιούσαμε με τον σωστό τρόπο. Και δεν έφτανε αυτό, αλλά η χώρα μας βρισκόταν στην δεύτερη θέση ανάμεσα στις χώρες του ΟΟΣΑ όσον αφορά τον ρυθμό αύξησης των δαπανών υγείας, κυρίως στον τομέα του φαρμάκου. Αυτά τα δεδομένα συνδυαζόμενα, οδηγούσαν στο ασφαλέστατο συμπέρασμα πως οι δαπάνες για την υγεία στην Ελλάδα είχαν εκτροχιαστεί, χωρίς όμως χειροπιαστά αποτελέσματα για τους πολίτες της χώρας. Τα κρατικά χρήματα κατέληγαν σε απαράδεκτα μεγάλο ποσοστό στις τσέπες διαφόρων επιτηδείων που λυμαίνονταν τον χώρο της υγείας, ορισμένων ιατρών του ΕΣΥ μη εξαιρουμένων!
Μετά το 2010 και καθώς  ενέσκηψε η οικονομική κρίση, η κατάσταση  επιδεινώθηκε επειδή, ενώ τα διαθέσιμα  κονδύλια άρχισαν να μειώνονται, η  σωστή αξιοποίησή τους παρέμενε ένα  άπιαστο όνειρο για το αρμόδιο  Υπουργείο. Έτσι, ήταν φυσικό να εμφανιστούν  οι λεγόμενες «ελλείψεις» σε σχέση  με τη προηγούμενη κατάσταση. Ελλείψεις  σε φάρμακα, σε ιατρικό και νοσηλευτικό  προσωπικό, σε εξοπλισμό, σε αναλώσιμα. Το ΕΣΥ άρχισε να ασφυκτιά, καθώς  η ζήτηση των υπηρεσιών του  αυξάνονταν λόγω της οικονομικής  δυσπραγίας, όμως τα διαθέσιμα κονδύλια ελαττώνονταν, χωρίς καμία πρόβλεψη ορθότερου καταμερισμού και  με ελάχιστες απόπειρες σοβαρής πάταξης της σπατάλης και της διαφθοράς που τα «ροκάνιζαν» εις βάρος των ασθενών και των εργαζομένων. Η Πολιτεία, αναγκάστηκε από τις περιστάσεις (και την τρόικα καμιά φορά) να λάβει τα πρώτα μέτρα περιστολής αρχικά της φαρμακευτικής δαπάνης μέσω της ηλεκτρονικής συνταγογράφησης και κατόπιν της δαπάνης ιατρικών και διαγνωστικών υπηρεσιών στον πρωτοβάθμιο τομέα της υγείας μέσω της θέσπισης του ΕΟΠΥΥ. Η ηλεκτρονική συνταγογράφηση φαρμάκων και η θέσπιση του ΕΟΠΥΥ είναι μέτρα προς την σωστή κατεύθυνση. Ενώ όμως το πρώτο εφαρμόζεται ήδη σε σημαντικό βαθμό, ο ΕΟΠΥΥ δεν προχωρά ικανοποιητικά λόγω έλλειψης χρηματοδότησης και άρα επακόλουθη έλλειψη συμμετοχής των ιδιωτών ιατρών.
Δεδομένης της οικονομικής  κρίσης που η χώρα θα βιώνει ως φαίνεται για ικανό χρονικό διάστημα ακόμη  και δεδομένης της κρισιμότητας του τομέα της υγείας για τους πολίτες της, είναι φανερό πως  αυτή η κατάσταση δεν μπορεί να πάει άλλο. Το βέβαιο είναι, πως αφενός τα διαθέσιμα κονδύλια για την  υγεία θα μειώνονται, αφετέρου οι ανάγκες  των πολιτών για υπηρεσίες  υγείας από το ΕΣΥ θα βαίνουν αυξανόμενες, καθώς όλο και περισσότεροι θα πλήττονται από την οικονομική δυσπραγία. Είναι επιτακτική ανάγκη ως εκ τούτου, να αξιοποιηθούν σωστά τα κρατικά  κονδύλια που προορίζονται για την  υγεία. Για την ακρίβεια, από αυτά τα χρήματα δεν πρέπει να πάει χαμένο (κλεμμένο, σπαταλημένο, μιζαρισμένο, διασπαθισμένο) ούτε ένα ΕΥΡΩ!
Ο τρόπος που μπορεί κάτι τέτοιο να γίνει πραγματικότητα, είναι  αρχικά η πολιτική βούληση (που τεκμαίρεται  πως υπάρχει, αλλιώς ποιος ο λόγος να συζητούμε;) και κατόπιν η αλλαγή μοντέλου διοίκησης σε όλα τα επίπεδα του τομέα της υγείας. Από τις κεντρικές υπηρεσίες του Υπουργείου, μέχρι τις ΥΠΕ και την «τελευταία» δομή του ΕΣΥ, η διοίκηση θα πρέπει να ανατεθεί σε επαγγελματίες (manager) της υγείας. Ανθρώπους με γνώση, εργατικότητα και σχέδιο. Ανθρώπους που δεν θα κουβαλούν κομματικές δουλείες και πολιτικά βαρίδια κόστους. Ανθρώπους τέλος επαγγελματίες, που θα δεσμεύονται με συγκεκριμένα συμβόλαια και ρήτρες επιτυχίας και θα αφεθούν ελεύθεροι να τα επιτύχουν προς όφελος όλων: του Υπουργείου, των εργαζομένων στο ΕΣΥ και κυρίως, των ασθενών. Το Υπουργείο πρέπει να κρατήσει τον πολιτικό – επιτελικό του ρόλο, αλλά τις προτεινόμενες πολιτικές θα αναλάβουν να τις κάνουν πράξη επαγγελματίες μάνατζερ με ιδιωτικοοικονομικά κριτήρια. Με μεθόδους διοίκησης που εφαρμόζονται σε όλον τον υγειονομικά αναπτυγμένο κόσμο και μπορούν να σχεδιαστούν, να ποσοτικοποιθούν, να κοστολογηθούν, να μετρηθούν, να διορθωθούν στην πράξη ή και να αλλάξουν αν χρειαστεί. Με την χρήση καινοτόμων μεθόδων χρηματοδότησης (κλειστοί προϋπολογισμοί, DRG’s), οικονομικής διαχείρισης (διπλογραφικό σύστημα, διεθνή λογιστικά πρότυπα, ενιαίο και συνεχώς ελεγχόμενο σύστημα προμηθειών), διαχείρισης διαθεσίμων (μηχανοργανωμένες αποθήκες, ηλεκτρονικός έλεγχος φαρμακαποθήκης, αυτόματος έλεγχος διαγνωστικών αναλωσίμων και τεχνολογικών προσθέτων) και ποιοτικού ελέγχου (μέτρηση ικανοποίησης ασθενών, μέτρηση επιτυχίας ιατρικών πράξεων με χρήση των QALY’s, έρευνες για ενδονοσοκομειακές αστοχίες).
Αυτός είναι ο μόνος  τρόπος που μπορεί να αποδώσει πολύ γρήγορα στην πάταξη της διαφθοράς, της μίζας, του φακελακίου, της σπατάλης, της προκλητής ζήτησης, της πολυφαρμακίας. Είναι ο μόνος τρόπος για να αξιοποιήσουμε όλους τους υλικούς πόρους του ΕΣΥ (κτίρια, υποδομές, εξοπλισμός, μέσα) προς όφελος του κοινωνικού συνόλου με την καλύτερη σχέση κόστους-οφέλους. Το επαγγελματικό, σοβαρό, δίκαιο και στιβαρό μάνατζμεντ μπορεί επίσης να παρακινήσει, να οργανώσει, να εμπνεύσει, να καθοδηγήσει, να επιβραβεύσει, να τιμωρήσει, να υποστηρίξει τους πολύτιμους, αναντικατάστατους και καθοριστικούς για την σωστή λειτουργία του «ανθρώπινους πόρους», τους εργαζόμενους στο ΕΣΥ. Εργαζόμενοι (κυρίως ιατροί και νοσηλευτές), οι οποίοι κάτω από αντίξοες συνθήκες, συχνά υποαμειβόμενοι, πολλές φορές εξουθενωμένοι επαγγελματικά χωρίς την ανάλογη υποστήριξη, άλλες φορές πιεσμένοι από τις πολλές και συνεχείς εφημερίες και κάποιες φορές δυσαρεστημένοι από εξόφθαλμες αδικίες, φαβοριτισμούς και κομματικές εύνοιες σε «ημετέρους», καλούνται να «βγάλουν το φίδι από την τρύπα» και να προσφέρουν τους καλύτερους εαυτούς τους προς τον πάσχοντα συνάνθρωπό τους.
Μονάχα με τέτοια διοίκηση, είναι δυνατόν να «εκμεταλλευτούμε»  σωστά όλους τους διαθέσιμους  πόρους (υλικούς και ανθρώπινους) προς το συμφέρον του ασθενούς. Είναι  ο μόνος τρόπος για να παταχθούν  στην ρίζα τους όλες οι στρεβλώσεις  και οι δυσλειτουργίες που κοστίζουν  στο ΕΣΥ χρήμα, στους εργαζόμενους κόπο και μειωμένες αποδοχές και  στους ασθενείς κακές υπηρεσίες  υγείας. Αυτή την αλλαγή νοοτροπίας στην διοίκηση των μονάδων υγείας θα έπρεπε κατά τη γνώμη μου να είχε θέσει ως έναν από τους κυριότερους στόχους της η συζήτηση στο Δημοτικό Συμβούλιο της πόλης. Δίπλα σε όλα τα άλλα που σωστά συζητήθηκαν, θα έπρεπε να ειπωθούν κάποιες σκέψεις και για την κρισιμότερη παράμετρο, τα οικονομικά της υγείας. Και να προταθούν κάποιοι τρόποι για τον εξορθολογισμό τους. Ένας από αυτούς (ο σπουδαιότερος κατά την γνώμη μου) είναι και αυτός που παραπάνω εξέθεσα.

Ηλίας Τσιαμήτρος

Ιατρικός  Βιοχημικός MSc